İnşaat, iş sağlığı ve güvenliği açısından riskli işlerin başında gelir. Yüksekte çalışma, kazı, ağır malzeme taşıma ve elektrik gibi riskler aynı sahada bir arada bulunur. Bir konut yaptıran ya da yenileten kişi olarak şantiye güvenliğinin sizi de ilgilendirdiğini bilmek önemlidir. Bu yazı, genel bir bakış sunar.
Önemli not: İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri; işin türüne, büyüklüğüne, çalışan sayısına ve taraflar arasındaki sözleşme ilişkisine göre değişir. Bu yazı hukuki danışmanlık değildir. Kendi durumunuz için bir iş güvenliği uzmanına veya avukata danışın.
Mevzuat çerçevesi
Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliğinin temel düzenlemesi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’dur. İnşaat işleri için ayrıca Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği gibi özel düzenlemeler bulunur. Bu düzenlemeler, işverenin ve yapı işlerinde ilgili tarafların yükümlülüklerini belirler; kapsamı işin niteliğine göre değişir. Örneğin belirli büyüklükteki yapı işlerinde ön bildirim ve sağlık ve güvenlik planı gibi yükümlülükler gündeme gelebilir. Ayrıntılar için güncel mevzuata ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kaynaklarına bakılmalıdır.
Yapı sahibi olarak neden ilgilenmelisiniz?
Şantiye güvenliğinin birincil sorumluluğu işveren olarak çalışan yüklenicidedir. Yine de yapı sahibi olarak şu nedenlerle konuyu sormanız yerindedir:
- İş kazaları, çalışanların yanı sıra projenin takvimini ve maliyetini de etkiler.
- Güvenlik disiplini, firmanın genel iş kalitesi hakkında ipucu verir.
- Bazı durumlarda sorumluluk dağılımı sözleşmeye ve işin yapısına göre yapı sahibine de uzanabilir. Bu nedenle sözleşmede güvenlik yükümlülüklerinin tanımlı olması önemlidir.
Güvenli bir şantiyenin işaretleri
Şantiyeyi ziyaret ettiğinizde fark edebileceğiniz bazı göstergeler şunlardır:
- Düzen ve temizlik: Malzemeler düzenli istiflenmiş, geçiş yolları açık, moloz birikmemiş.
- Saha sınırı ve uyarılar: Şantiye çevresi korunmuş, yetkisiz girişe karşı önlem alınmış, uyarı levhaları yerinde.
- Kişisel koruyucu donanım (KKD): Baret, iş ayakkabısı, gözlük, eldiven ve yüksekte çalışmada emniyet kemeri kullanılıyor.
- İskele ve korkuluklar: İskeleler sağlam kurulmuş, boşluklar ve merdiven çıkışları korkuluklarla önlenmiş.
- Elektrik düzeni: Geçici elektrik panoları ve kablolar kurallara uygun, su ve ezilmeye karşı korunmuş.
- Kazı güvenliği: Derin kazılarda şev, iksa ve çevre önlemleri alınmış.
- Makine ve ekipman: Vinç, platform ve el aletleri bakımlı, operatörler yetkili.
Yüksekte çalışma ve düşme riski
Düşmeler, inşaatta ciddi yaralanma ve ölümlerin önde gelen nedenlerindendir. Bu nedenle:
- Korkuluk, güvenlik ağı ve emniyet kemeri gibi önlemler bir arada düşünülmelidir.
- İskele ve merdivenler uygun ve düzenli kontrol edilen ekipmanlardan oluşmalıdır.
- Hava koşulları (rüzgâr, yağış, don) riskleri artırır; çalışma buna göre planlanmalıdır.
Çalışan kayıtları ve eğitim
- Şantiyede çalışanların yasal olarak sigortalı bildirildiğinden emin olun. Alt yüklenici ve usta ekiplerin durumunu sormak da gereklidir.
- Çalışanların işe ve sahaya özgü iş sağlığı ve güvenliği eğitimi alması gerekir.
- Tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gibi görevlendirmeler gündeme gelebilir.
- Risk değerlendirmesi ve acil durum planı gibi dokümanlar hazırlanmalıdır.
Ziyaretçi ve yapı sahibi güvenliği
Siz de şantiyeye girerken kurallara uymalısınız:
- Baret, uygun ayakkabı ve gerekirse yelek kullanın.
- Ziyaretlerinizi şantiye şefine önceden bildirin.
- İşaretli yollardan yürüyün; kazı, iskele ve vinç alanlarına yaklaşmayın.
- Çocukları şantiyeye götürmeyin.
Tadilat ve küçük işlerde güvenlik
Yalnızca büyük inşaatlar değil, ev tadilatları da risk taşır. Söküm sırasında toz, asbest gibi zararlı malzemelerin olabileceği eski binalar, elektrik ve su tesisatı, yüksekte çalışma ve ağır malzeme taşıma önemli konulardır. Tadilatı yaptıracağınız kişilerin deneyimli olması ve gerekli önlemleri alması önem taşır.
Sözleşmede neler yer almalı?
- İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin yüklenici tarafından alınacağı
- Çalışanların sigortalı olacağı
- Alt yüklenici kullanılması hâlinde sorumlulukların nasıl paylaşılacağı
- Güvenlik ihlali hâlinde işin durdurulması ve düzeltici adımlar
Hangi durumda iş durdurulmalı?
Aşağıdaki durumlar, çalışmanın durdurulması ve düzeltici önlem alınmasını gerektirir:
- Yüksekte çalışanlar için emniyet önlemi bulunmaması
- Derin kazıda göçük riski taşıyan, iksası veya şevi olmayan bölümler
- Hasarlı ya da uygunsuz elektrik tesisatı
- Güvenli olmayan iskele veya merdiven
- Baret, ayakkabı gibi temel koruyucu donanımın kullanılmaması
- Ağır yağış, fırtına ya da yoğun rüzgârda risk oluşturan işlerin sürdürülmesi
Bu tür gözlemleri yazılı olarak şantiye şefine iletmek ve düzeltilmesini takip etmek, olası kazaları önlemeye yardımcı olur.
Acil durum hazırlığı
İyi planlanmış bir şantiyede ilk yardım malzemesi, yangın söndürücü ve acil durum iletişim bilgileri bulunur. Şantiye adresi ve yol tarifinin acil çağrılarda doğru verilebilmesi için çalışanlar tarafından bilinmesi gerekir. Sahada kazaya karışan kişiye müdahalede ilk yardım eğitimi almış çalışan bulunması da önemli bir avantajdır.
Sonuç
Güvenli bir şantiye, kaliteli bir inşaatın ön koşuludur. Yapı sahibi olarak denetçi rolünü üstlenmenize gerek yoktur; ancak sorular sormak, düzeni gözlemlemek ve sözleşmede güvenlik taahhütlerini netleştirmek sizi ve çalışanları korur.
Eskişehir’de planladığınız bir yapı veya yenileme projesinde şantiye düzeni ve süreçler hakkında sorularınız varsa bize ulaşabilirsiniz.
